Nhạc Sến Là Gì? Phân Biệt Bolero, Ca Sĩ Nổi Tiếng & Nơi Nghe

Ai đó cất lên một câu hát “Đêm buồn tỉnh lẻ” là đủ thấy không khí chùng xuống, ký ức ùa về. Nhưng tự hỏi “nhạc sến” thực sự là gì, sao lúc bị chê, lúc lại được nhớ thương da diết? Trong bài viết này, ta sẽ gỡ từng lớp của một thuật ngữ vừa thân thuộc vừa gây tranh cãi nhất trong đời sống âm nhạc Việt Nam.

Thể loại chính: Nhạc sến, Bolero, Trữ tình ·
Album tiêu biểu: Top 100 Nhạc Trữ Tình Hay Nhất (ZingMP3) ·
Nền tảng phổ biến: YouTube, ZingMP3, Nhaccuatui

Nhạc sến là gì?

Định nghĩa nhạc sến

• Đây là thể loại nhạc trữ tình phổ biến ở Việt Nam, thường mang giai điệu buồn, lãng mạn (Thanh Niên).
• Từ “sến” ban đầu mang nghĩa tiêu cực, nhưng sau trở thành tên gọi quen thuộc (Pháp Luật TP.HCM).
• Báo Pháp Luật TP.HCM mô tả nhạc sến là cách gọi rẻ rúng trước đây, ám chỉ dòng nhạc rên rỉ sướt mướt, chủ yếu viết theo boléro, habanera hoặc âm hưởng dân ca Nam Bộ (Pháp Luật TP.HCM).

Thực tế, ‘nhạc sến’ không phải là một định danh thể loại chuẩn hóa tuyệt đối mà thường là cách gọi mang sắc thái xem thường đối với các ca khúc bị cho là bình dân, ủy mị hoặc dễ dãi (Thanh Niên).

Nguồn gốc và lịch sử phát triển

• Bắt nguồn từ nhạc vàng và bolero từ thập niên 1960-1970 (Thanh Niên).
• Nhiều bài sáng tác trước 1975, nhất là có điệu boléro, rumba, ballad, thường bị gọi là nhạc sến trong cách nói đời thường (Thanh Niên).
• Ở miền Nam trước 1975, danh từ ‘nhạc vàng’ chưa phổ biến; cách gọi này lan rộng hơn về sau (Âm Nhạc online).

Phân biệt nhạc sến, nhạc bolero và nhạc trữ tình như thế nào?

Sự khác nhau giữa nhạc sến và bolero

• Boléro về bản chất là một thể điệu/nhịp điệu, không tự thân là ‘sến’ hay ‘sang’ (SGGP – Báo Đảng bộ TP.HCM).
• Trong thực hành nghe nhạc ở Việt Nam, ‘nhạc boléro’ thường được dùng rộng hơn riêng điệu boléro, gồm cả slow rumba, ballad, habanera và đôi khi cả slow rock (Âm Nhạc online – Diễn đàn âm nhạc).
• Nhạc sến thường bị đồng nhất với bolero nhưng có sắc thái riêng: nó mang hàm ý đánh giá hơn là mô tả kỹ thuật.

Nhạc sến và nhạc trữ tình: điểm chung và riêng

• Nhạc trữ tình là khái niệm rộng hơn, bao gồm cả nhạc sến và bolero.
• Nhạc vàng, nhạc sến và nhạc bolero trong thực tế thường chồng lấn nhau, không có ranh giới cứng (Văn chương Việt – Tạp chí văn học nghệ thuật).
• Với khán giả đại chúng, ‘vàng hay sến’ đều có thể được hiểu là nhạc buồn, nhạc bình dân (Văn chương Việt).

Một bài viết của SGGP cho rằng những người không thích gọi nhạc này là boléro hay trữ tình thường dùng nhãn ‘nhạc sến’ (SGGP).

Nhạc sến có những thể loại phổ biến nào?

Nhạc sến xưa

• Nhạc sến xưa gắn với các ca khúc từ trước 1975.
• Một số tác giả cho rằng nhạc sến gắn với ca từ mộc mạc, gần đời sống và giai điệu dễ thuộc, dễ hát (C.C. Âm Nhạc – Trang tư liệu âm nhạc).

Nhạc sến trữ tình

• Nhạc sến trữ tình là dòng nhạc lãng mạn, sâu lắng, thường được nghe trên các kênh YouTube như ‘Nhạc Sến Trữ Tình’ hay ‘Bolero Trữ Tình Hay Nhất’.

Nhạc vàng

• Nhạc vàng là tên gọi khác của nhạc sến, phổ biến ở miền Nam (Thanh Niên).
• Có quan điểm cho rằng ‘nhạc vàng’ là cách gọi do môi trường chính trị – văn hóa sau 1975 dùng để chỉ âm nhạc miền Nam trước 1975.

Nhạc bolero tuyển chọn

• Bolero tuyển chọn là những bản bolero nổi tiếng được ưa chuộng, thường nằm trong các playlist trên ZingMP3 và Nhaccuatui.

“Nhạc sến thường có hợp âm và giai điệu đơn giản, dễ bắt nhịp, dễ hát theo.”

– Nhận xét từ diễn đàn Âm Nhạc online

Ai là ca sĩ nhạc sến nổi tiếng và bài hát nào hay nhất?

Ca sĩ gắn liền với nhạc sến

• Các ca sĩ như Chế Linh, Hương Lan, Tuấn Vũ, Như Quỳnh, Phi Nhung gắn bó với dòng nhạc này (Văn chương Việt).
• Duy Khánh cũng là một giọng ca tiêu biểu của dòng bolero/trữ tình (Văn chương Việt).
• Một số nguồn cho rằng chính những giọng ca phù hợp đã giúp nhạc này lan tỏa rộng qua phương tiện truyền thông thời bấy giờ.

Top bài hát nhạc sến hay nhất

• Bài hát tiêu biểu: ‘Đêm buồn tỉnh lẻ’, ‘Chuyện tình người đan áo’, ‘Mưa rừng’.
• Nhiều ca khúc vượt thời gian, vẫn được yêu thích trên các nền tảng.

“Nhạc sến có nguồn gốc từ nhạc vàng và bolero, phát triển mạnh ở miền Nam Việt Nam từ thập niên 1960.”

– Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Đình San (trích dẫn qua Thanh Niên)

“Dòng nhạc này sống được là nhờ khán giả bình dân — những người không cần biết bolero là gì, chỉ cần giai điệu chạm vào nỗi nhớ.”

– Ca sĩ Chế Linh (trích dẫn qua Văn chương Việt)

Nghe nhạc sến ở đâu?

Kênh YouTube nhạc sến

• Các kênh YouTube như ‘Nhạc Sến Trữ Tình’, ‘Bolero Trữ Tình Hay Nhất’ cung cấp nhiều liên khúc.

Nền tảng nghe nhạc trực tuyến

• ZingMP3 có album ‘Top 100 Nhạc Trữ Tình Hay Nhất’.
• Nhaccuatui có tuyển tập 100 ca khúc nhạc sến hay nhất.

Playlist và tuyển tập

• Nền tảng YouTube và ZingMP3 có nhiều playlist nhạc sến.

Ý nghĩa: Cuộc tranh luận ‘sến hay không sến’ thực chất là cuộc chiến giữa thẩm mỹ tinh hoa và thị hiếu đại chúng. Cho người yêu thích dòng nhạc này ở Việt Nam, lựa chọn là rõ ràng: cứ nghe bolero trữ tình, mặc kệ nhãn mác. Cho người làm nội dung âm nhạc, cơ hội là đây: ai giải thích được ‘sến’ một cách trung thực, không phán xét, người đó sẽ chiếm được lòng tin của hàng triệu khán giả từng bị gọi là ‘bình dân’.

Với khán giả yêu nhạc trữ tình Việt Nam, lựa chọn là rõ ràng: tiếp tục nghe bolero, bất chấp nhãn “sến”, hoặc im lặng để dòng nhạc này dần bị xóa khỏi không gian văn hóa chính thống.