Vaccine AstraZeneca của nước nào? Nguồn gốc và tác dụng phụ

Quốc gia gốc: Anh (Vương quốc Anh) · Nhà phát triển: Đại học Oxford & AstraZeneca · Công nghệ: Vector adenovirus · Cấp phép tại Việt Nam: Tháng 2/2021 · Ngừng sử dụng: 2024

Sáu dòng dưới đây tóm tắt những gì đã xác nhận về vaccine AstraZeneca — từ đơn vị phát triển đến tình trạng hiện tại tại Việt Nam.

Thuốc covid AstraZeneca là của nước nào?

Ngắn gọn: vaccine AstraZeneca là sản phẩm của Anh. Đại học Oxford giữ phần nghiên cứu công nghệ, còn AstraZeneca lo sản xuất quy mô lớn và phân phối toàn cầu.

Vaccine AstraZeneca có phải của Anh không?

• Có — vaccine được phát triển tại Vương quốc Anh bởi Đại học Oxford (đơn vị nghiên cứu) và hãng dược AstraZeneca (nhà phát triển, phân phối)
• AstraZeneca là công ty dược phẩm đa quốc gia có trụ sở chính tại Anh, nguồn gốc Anh – Thụy Điển (Wikipedia tiếng Anh – AstraZeneca)
• Tên ứng viên ban đầu là ChAdOx1 nCoV-19, sau đó AstraZeneca định danh là AZD1222 (AstraZeneca)

Về phía nghiên cứu, vaccine được phát triển bởi Jenner Institute và Oxford Vaccine Group thuộc Đại học Oxford; thỏa thuận hợp tác giữa hai bên được công bố ngày 30/4/2020. Vaccitech, công ty tách ra từ Oxford, cũng là một bên đồng phát triển quan trọng (Oxford University Innovation (đơn vị chuyển giao công nghệ)).

Vaccine AstraZeneca được sản xuất ở đâu?

• Tại châu Âu, vaccine có tên thương mại Vaxzevria, tên khoa học ChAdOx1-S [Recombinant]
• Tại một số quốc gia khác, vaccine được sản xuất theo giấy phép và mang tên riêng, chẳng hạn Covishield
• Vì sản xuất theo giấy phép, mỗi lô vaccine có thể ghi nhà máy đặt ở các nước khác nhau

Điều này giải thích vì sao cùng một loại vaccine, người tiêm ở Việt Nam, Ấn Độ hay châu Âu lại nhận lọ thuốc ghi tên nhà sản xuất khác nhau. Về bản chất khoa học, công nghệ vector adenovirus do Oxford phát triển — AstraZeneca nắm vai trò sản xuất và phân phối toàn cầu.

Nghĩa là: khi hỏi “vaccine AstraZeneca của nước nào”, câu trả lời chính xác là “của Anh” về nguồn gốc phát triển, nhưng phải xác định thêm nhà máy sản xuất ghi trên bao bì để biết lô vaccine cụ thể đến từ đâu.

Hệ quả: câu trả lời “của Anh” mô tả nguồn gốc công nghệ, còn nơi sản xuất thực tế nằm trên bao bì từng lô vaccine.

AstraZeneca ở đâu?

AstraZeneca vừa là tên vaccine, vừa là tên một công ty dược. Nhiều tra cứu nhầm lẫn giữa vị trí công ty và nguồn gốc vaccine.

AstraZeneca nghĩa là gì?

• “AstraZeneca” là tên thương hiệu của công ty dược phẩm, không phải từ tiếng Việt
• Công ty chưa giải thích chính thức ý nghĩa từ vựng của tên gọi
• Trong ngữ cảnh vaccine COVID-19, “AstraZeneca” dùng để chỉ vaccine do hãng phát triển và phân phối

Không ít bài đăng suy diễn “AstraZeneca” là tên một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ. Thực tế, đây là tên doanh nghiệp, không phải địa danh. Phần “ý nghĩa tên gọi” nằm trong nhóm thông tin chưa được công bố chính thức, nên mọi lời giải thích kiểu từ nguyên trên mạng cần được kiểm chứng cẩn thận.

Trụ sở chính của AstraZeneca tại nước nào?

• Trụ sở chính đặt tại Vương quốc Anh
• Công ty có nguồn gốc Anh – Thụy Điển
• Riêng vaccine, tên thương mại châu Âu là Vaxzevria (AstraZeneca)

Trụ sở công ty và nhà máy sản xuất vaccine là hai khái niệm khác nhau. AstraZeneca đặt trụ sở tại Anh, nhưng vaccine được sản xuất tại nhiều quốc gia theo giấy phép — mô hình phổ biến của các hãng dược đa quốc gia.

Điểm mấu chốt: hỏi “AstraZeneca ở đâu” cần xác định đang hỏi công ty hay vaccine; câu trả lời cho công ty là Anh, còn câu trả lời cho vaccine là “nhiều nước, tùy lô sản xuất”.

Tác dụng phụ của vaccine AstraZeneca là gì?

Giống các vaccine COVID-19 khác, AstraZeneca có thể tạo ra phản ứng sau tiêm. Phần lớn phản ứng nhẹ và tự khỏi; một số rất hiếm gặp cần theo dõi y tế.

Những phản ứng phụ thường gặp sau tiêm

• Sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu
• Đau, sưng hoặc đỏ tại chỗ tiêm
• Các triệu chứng xuất hiện trong những ngày đầu sau tiêm và tự giảm

Đây là phản ứng bình thường cho thấy hệ miễn dịch đang đáp ứng với kháng nguyên. Không phải ai cũng gặp tác dụng phụ, và việc không có triệu chứng không có nghĩa vaccine không hiệu quả.

Thông tin chi tiết về tác dụng phụ thường được cơ sở tiêm chủng phát kèm phiếu tiêm; nếu có dấu hiệu bất thường, cần liên hệ y tế ngay.

Vắc xin có gây độc hại không?

• Tác dụng phụ hiếm gặp: huyết khối kèm hội chứng giảm tiểu cầu
• WHO đã đưa vaccine AstraZeneca vào danh sách sử dụng khẩn cấp (theo Wikipedia – Oxford–AstraZeneca)
• Việc được cấp phép đồng nghĩa cơ quan quản lý đánh giá lợi ích phòng bệnh vượt trội nguy cơ

Theo Wikipedia, WHO chấp thuận đưa vaccine AstraZeneca vào danh sách sử dụng khẩn cấp vào tháng 2/2021, giúp mở rộng nhanh chương trình tiêm chủng toàn cầu. Huyết khối kèm giảm tiểu cầu là biến chứng rất hiếm, được các cơ quan y tế ghi nhận và theo dõi chặt chẽ trong quá trình sử dụng.

Sự đánh đổi: với đa số người, lợi ích ngăn ngừa bệnh nặng lớn hơn nhiều so với nguy cơ tác dụng phụ hiếm gặp. Người có bệnh nền hoặc tiền sử dị ứng nên khai báo trước khi tiêm để được sàng lọc.

Hệ quả: người tiêm nên phân biệt phản ứng thường gặp và biến chứng hiếm gặp; nếu có dấu hiệu bất thường, cần liên hệ y tế thay vì tự đánh giá.

Tại sao sau khi tiêm vaccine lại bị sốt?

Đây là câu hỏi ai đi tiêm cũng từng thắc mắc, đặc biệt là cha mẹ có con nhỏ. Câu trả lời nằm ở cách hệ miễn dịch phản ứng với vaccine.

Sốt sau tiêm có bình thường không?

• Sốt sau tiêm là phản ứng miễn dịch bình thường của cơ thể
• Không phải vắc xin nào cũng gây sốt
• Mức độ phản ứng khác nhau tùy từng người

Khi vaccine vào cơ thể, hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên và kích hoạt phản ứng viêm cục bộ, biểu hiện qua sốt nhẹ hoặc mệt mỏi. Đây là dấu hiệu cơ thể đang “học cách” nhận diện virus, không phải dấu hiệu vaccine hỏng hay cơ thể nhiễm bệnh.

Sốt thường tự khỏi. Nếu sốt kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Tiêm 6 trong 1 có gây sốt không?

• Vắc xin 6 trong 1 cũng có thể gây sốt nhẹ sau tiêm
• Cơ chế tương tự: hệ miễn dịch phản ứng với kháng nguyên
• Cha mẹ nên theo dõi trẻ theo hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng

Vắc xin phối hợp như 6 trong 1 chứa nhiều kháng nguyên, nên phản ứng sau tiêm thường gặp hơn ở trẻ. Điều này không có nghĩa vaccine kém an toàn; đó là cách hệ miễn dịch xử lý thông tin từ vaccine.

Điều cần nhớ: sốt là phản ứng bình thường, nhưng việc phân biệt “sốt do vaccine” với “sốt do bệnh khác” cần dựa vào các dấu hiệu kèm theo. Cha mẹ nên ghi lại nhiệt độ và thời điểm sốt để báo cho nhân viên y tế khi cần.

Có nên dán miếng hạ sốt vào chỗ tiêm không?

• Không nên dán miếng hạ sốt trực tiếp lên vết tiêm
• Dùng thuốc hạ sốt theo chỉ định của nhân viên y tế
• Mặc thoáng, bù nước và theo dõi nhiệt độ là cách hỗ trợ an toàn

Dán miếng hạ sốt lên vết tiêm có thể gây kích ứng da và che kín vùng tiêm, khiến khó phát hiện sưng đỏ bất thường. Cách xử trí đúng là dùng thuốc hạ sốt đường uống nếu cần và theo dõi triệu chứng toàn thân theo hướng dẫn y tế.

Hệ quả: việc hiểu cơ chế sốt sau tiêm giúp cha mẹ xử trí đúng, tránh hoang mang và tránh các biện pháp không an toàn.

Vắc xin Pfizer là của nước nào?

Câu hỏi “vaccine AstraZeneca của nước nào” thường kéo theo câu hỏi so sánh với các vaccine khác từng được sử dụng tại Việt Nam. Mỗi loại có nguồn gốc và nền tảng công nghệ riêng biệt.

Vaccine Pfizer/BioNTech là của nước nào?

• Vaccine Pfizer/BioNTech do hãng Pfizer (Mỹ) và BioNTech (Đức) phát triển
• Đây là vaccine mRNA, khác biệt hoàn toàn với công nghệ vector adenovirus của AstraZeneca
• Cả hai loại đều từng được sử dụng rộng rãi trong chiến dịch tiêm chủng COVID-19

Pfizer đóng vai trò sản xuất và phân phối, còn BioNTech là chủ sở hữu công nghệ mRNA. Trong khi vaccine Pfizer được cấp phép khẩn cấp tại nhiều quốc gia, vaccine AstraZeneca có lợi thế nhờ sản xuất theo giấy phép tại nhiều nơi, giúp mở rộng nhanh nguồn cung toàn cầu.

Vắc xin Covid của Trung Quốc tên gì?

• Hai loại phổ biến nhất là Sinopharm và Sinovac
• Công nghệ: virus bất hoạt (inactivated virus)
• Đây là nền tảng khác hẳn vector adenovirus (AstraZeneca) và mRNA (Pfizer)

Vắc xin Trung Quốc dùng công nghệ virus bất hoạt: virus SARS-CoV-2 đã bị làm bất hoạt, không gây bệnh nhưng vẫn kích thích hệ miễn dịch. Đây là công nghệ truyền thống hơn so với vector adenovirus hay mRNA.

Ba nền tảng công nghệ, ba nhóm nước phát triển — một cách dễ so sánh nhất là xếp cạnh nhau.

Nghĩa là: “vaccine của nước nào” không chỉ là câu hỏi địa lý; nó phản ánh nền tảng công nghệ mà từng quốc gia chọn cho cuộc đua vaccine COVID-19.

Dấu mốc quan trọng của vaccine AstraZeneca

Các mốc thời gian dưới đây giúp bạn đặt câu trả lời “vaccine AstraZeneca của nước nào” trong bối cảnh Việt Nam.

• Cuối 2020: vaccine được phát triển và hoàn tất thử nghiệm lâm sàng
• Tháng 2/2021: Bộ Y tế Việt Nam cấp phép vaccine AstraZeneca
• Tháng 2/2021: WHO đưa vaccine vào danh sách sử dụng khẩn cấp (theo Wikipedia – Oxford–AstraZeneca)
• 2021–2022: triển khai tiêm chủng tại Việt Nam
• Năm 2024: các lô vaccine hết hạn, ngừng nhập khẩu

Điểm mấu chốt: vòng đời vaccine AstraZeneca tại Việt Nam kéo dài khoảng 3 năm kể từ khi cấp phép — từ vaccine COVID-19 đầu tiên được lưu hành thành loại vaccine không còn trong chương trình tiêm chủng.

Điều đã rõ và điều chưa rõ

Không phải mọi thông tin về vaccine AstraZeneca đều có lời giải đáp đầy đủ. Dưới đây là phần tách bạch giữa điều đã xác nhận và điều chưa rõ.

Thông tin đã xác nhận

• Vaccine do Đại học Oxford và AstraZeneca phát triển (theo AstraZeneca)
• Bộ Y tế Việt Nam cấp phép vaccine vào tháng 2/2021 (theo Bộ Y tế Việt Nam)

Điều chưa rõ

• Vị trí nhà máy cụ thể của từng lô vaccine phụ thuộc vào chuỗi cung ứng
• Ý nghĩa từ vựng của tên “AstraZeneca” chưa được công ty giải thích chính thức

Điều cần theo dõi: khi vaccine được sản xuất theo giấy phép tại nhiều quốc gia, thông tin nguồn gốc của từng lô nằm ở nhà sản xuất ghi trên bao bì, không nằm ở tên thương hiệu.

Quan điểm từ các cơ quan y tế

Ba góc nhìn từ ba cơ quan khác nhau giúp hoàn thiện bức tranh về vaccine AstraZeneca tại Việt Nam.

Vaccine AstraZeneca là vaccine COVID-19 đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam.

Bộ Y tế Việt Nam — thông báo tháng 2/2021

Việc đưa vaccine AstraZeneca vào danh sách sử dụng khẩn cấp tạo điều kiện mở rộng nhanh chương trình tiêm chủng toàn cầu trong bối cảnh nguồn cung còn hạn chế.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — quyết định tháng 2/2021

Vaccine AstraZeneca là sản phẩm đồng phát triển bởi Đại học Oxford và hãng dược AstraZeneca.

Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lai Châu — tài liệu hướng dẫn tiêm chủng

Vì sao đáng tin: các thông báo trên đến từ cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức y tế quốc tế — nhóm nguồn có thẩm quyền cao nhất trong chuỗi thông tin về vaccine.

Vaccine AstraZeneca là sản phẩm của Anh, do Đại học Oxford phát triển công nghệ và hãng dược AstraZeneca phụ trách sản xuất, phân phối toàn cầu. Tại Việt Nam, vaccine được cấp phép từ tháng 2/2021 và dừng nhập khẩu từ năm 2024. Với người đang tra cứu hồ sơ tiêm chủng, điều quan trọng nhất không phải tên vaccine in trên phiếu mà là nhà sản xuất ghi trên bao bì và cơ quan cấp phép. Lựa chọn rõ ràng: đối chiếu thông tin trên cổng thông tin của Bộ Y tế hoặc hỏi trực tiếp cơ sở tiêm chủng nơi bạn đã tiêm, thay vì tin vào bài đăng thiếu nguồn dẫn trên mạng xã hội.

Câu hỏi thường gặp