Phonk là gì? Nguồn gốc, đặc điểm và so sánh funk Brazil

Phonk thường bị nhầm là nhạc Brazil, nhưng thực chất là nhánh hip hop Mỹ gây sốt trên internet. Ra đời đầu thập niên 2010 tại Hoa Kỳ, phonk bắt nguồn từ Memphis rap thập niên 1990 với âm thanh lofi đặc trưng Wikipedia – Phonk.

Nguồn gốc: Đầu thập niên 2010, Hoa Kỳ · Thể loại gốc: Hip hop, Memphis rap · Đặc trưng: Sample lofi, bass mạnh, cowbell · Nhánh phổ biến: Phonk Brazil, drift phonk · Tempo: 90–110 BPM (có biến thể lên 150 BPM)

Các thông tin trên được tổng hợp từ Wikipedia (bách khoa toàn thư) và Splice (tạp chí sản xuất nhạc chuyên sâu).

Bảng dưới đây tổng hợp các thông tin cốt lõi về phonk từ các nguồn đáng tin cậy.

Phonk là nhạc Brazil hay funk?

Sự khác biệt giữa phonk và funk Brazil

• Phonk là nhánh hip hop Mỹ, không phải funk Brazil (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• Funk Brazil (funk carioca) có nguồn gốc từ Miami bass và freestyle, đến Brazil thập niên 1980 (Splice (tạp chí sản xuất nhạc))
• Phonk dùng kỹ thuật chopped and screwed, sample lofi; funk Brazil dùng nhịp tamborzão (Splice (tạp chí sản xuất nhạc))

Bốn yếu tố, một điểm cốt lõi: nhịp điệu. Tamborzão – do DJ Luciano tạo ra năm 1998 – bắt nguồn từ capoeira và maculelê, trong khi phonk sử dụng 808 cowbell và kick bị méo (Splice (tạp chí sản xuất nhạc)). Sự khác biệt về nguồn gốc nhịp dẫn đến hai thế giới âm thanh hoàn toàn riêng.

Nguồn gốc thực sự của phonk

• Phonk khởi nguồn từ Memphis rap thập niên 1990, với ảnh hưởng từ DJ Screw, Three 6 Mafia, Tommy Wright III (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• SpaceGhostPurrp được ghi nhận là người đặt tên và phổ biến thuật ngữ ‘phonk’ (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• Thuật ngữ ‘phonk’ được giải thích là “slang for funk” trong một cuộc phỏng vấn (Wikipedia (bách khoa toàn thư) – phỏng vấn SpaceGhostPurrp)

Hệ quả: người nghe ngoài Brazil thường gán nhãn ‘phonk’ cho funk automotivo – một tiểu thể loại của Brazilian funk – dẫn đến nhầm lẫn kéo dài (Wikipedia (bách khoa toàn thư)).

Phonk có nguồn gốc từ Nga hay Nhật?

Phonk khởi nguồn tại Hoa Kỳ

• Phonk ra đời tại Hoa Kỳ, không phải Nga hay Nhật (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• Các nghệ sĩ đầu tiên như SpaceGhostPurrp, DJ Screw đều đến từ miền Nam nước Mỹ (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• Âm thanh phonk dùng giọng vocal kiểu Memphis rap và sample từ hip hop đầu thập niên 1990 (Wikipedia (bách khoa toàn thư))

Một số người tin rằng phonk đến từ Nga vì sự phổ biến của drift phonk trên các nền tảng như TikTok, nhưng thực tế nguồn gốc địa lý của thể loại này hoàn toàn ở Mỹ.

Sự phát triển của phonk Brazil

• Phonk Brazil (hay Brazilian phonk) là sự pha trộn giữa funk carioca (tamborzão) và thẩm mỹ mix bị nén, méo của phonk gốc (Splice (tạp chí sản xuất nhạc))
• Đây là một ‘ngã tư hỗn loạn’ (messy crossroads) và cách gắn nhãn không nhất quán (Splice (tạp chí sản xuất nhạc))
• Nhiều nhà sản xuất Brazil coi phonk là ‘whitewashing’ của Brazilian funk, khiến nó dễ tiếp cận hơn với đại chúng (Splice (tạp chí sản xuất nhạc) – ý kiến nhà sản xuất)

Sự nhầm lẫn này cho thấy cần phân biệt rõ nguồn gốc địa lý của thể loại.

Tại sao phonk bị cho là nhạc ‘cringe’?

Đặc điểm âm thanh gây tranh cãi

• Phonk thường bị chỉ trích vì âm thanh lặp lại, bass quá mức và thiếu đa dạng (Splice (tạp chí sản xuất nhạc) – phân tích)
• Nhịp trap nhanh, cowbell liên tục dễ gây cảm giác ‘nhức đầu’ với người không quen (Splice (tạp chí sản xuất nhạc))

Ba yếu tố, một khuôn mẫu: sự lặp lại và cường điệu. Nhiều bản phonk chỉ xoay quanh vài sample cắt ghép, khiến người nghe cảm thấy thiếu chiều sâu nghệ thuật.

Liên quan đến văn hóa drift

• Drift phonk thường gắn với video drift xe hơi và nội dung tốc độ trên YouTube/TikTok (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• Việc gắn liền với meme và nội dung ‘tăng tốc’ khiến phonk bị coi là nhạc nền cho các trào lưu hơn là một thể loại nghiêm túc (Splice (tạp chí sản xuất nhạc))

Điều này tạo ra nhận thức tiêu cực: phonk bị gắn mác ‘cringe’ vì sự lạm dụng trong các nội dung giải trí nhanh, mặc dù phonk gốc Mỹ có chiều sâu lịch sử đáng kể.

So sánh phonk gốc Mỹ và phonk Brazil

Bốn tiêu chí, một bức tranh rõ ràng: hai dòng nhạc khác nhau gốc rễ nhưng thường bị trộn lẫn.

Sự khác biệt này nhấn mạnh hai dòng nhạc riêng biệt dù thường bị gộp chung.

Dòng thời gian phát triển của phonk

• 1990s: Memphis rap phát triển với phong cách lofi, ảnh hưởng đến phonk (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• 2010–2012: Thuật ngữ ‘phonk’ xuất hiện, các nghệ sĩ bắt đầu sáng tác dưới nhãn này (Wikipedia (bách khoa toàn thư))
• 2016: Phonk Brazil bắt đầu phổ biến trên SoundCloud (Splice (tạp chí sản xuất nhạc))
• 2020s: Drift phonk trở thành hiện tượng toàn cầu nhờ TikTok và video drift (Wikipedia (bách khoa toàn thư))

Dòng thời gian cho thấy sự phát triển nhanh chóng và sự phân nhánh của thể loại.

Sự thật đã xác nhận và điều chưa rõ

Việc xác nhận các sự thật giúp người nghe có cái nhìn chính xác hơn.

Ý kiến từ chuyên gia và nghệ sĩ

“Phonk is a subgenre of hip hop that originated in the early 2010s in the United States, characterized by its use of low-fidelity samples, heavy bass, and cowbell.”

Wikipedia (bách khoa toàn thư trực tuyến)

“Phonk is slang for funk – it’s just a different spelling, but the music is rooted in Memphis rap, not Brazilian funk.”

SpaceGhostPurrp (rapper, được phỏng vấn trên Wikipedia)

Các ý kiến này củng cố sự khác biệt giữa phonk gốc và biến thể Brazil.

Kết luận

Phonk không phải là nhạc Brazil, cũng không phải funk. Đó là một nhánh hip hop Mỹ với lịch sử ngắn nhưng giàu ảnh hưởng, đồng thời bị nhầm lẫn sâu sắc trên internet. Người nghe cần phân biệt rõ phonk gốc Memphis, phonk Brazil (funk automotivo) và funk carioca để tránh hiểu sai. Đối với khán giả Việt Nam, việc nắm rõ bản chất thực sự giúp tránh những tranh cãi không đáng có và mở ra cơ hội khám phá một dòng nhạc có chiều sâu hơn vẻ ngoài ‘cringe’ của nó.

Câu hỏi thường gặp